In het licht van het jaarthema van volgend jaar even wat gedachten rond verzoening naar aanleiding van het Derde Lausanne Congres voor Wereldevangelisatie in Kaapstad waar ik onlangs was.

‘Het is God die door Christus de wereld met zich heeft verzoend’ Dit vers uit II Korintiërs 5 was het overkoepelend thema van Lausanne III. Lausanne heeft het evangelie altijd zo breed begrepen. Gods heilsplan houdt de verzoening van de hele kosmos in, niet slechts de menselijke ziel. Wanneer we spreken over verzoening, moeten we ook spreken over gebrokenheid. Antoine Rutayisire, voormalig IFES werker in Rwanda en deel regeringscommissie ‘truth and reconciliation’, stelt terecht dat gebrokenheid de wereld is ingekomen met de zonde. En zonde bracht vervreemding met zich mee. Vervreemding tussen God en mens, vervreemding tussen mensen onderling, de mens vervreemde van zichzelf en de mens vervreemde van de natuur. Het reddende werk van Jezus, waar we samen bij stilstonden door de brief aan de Efeziërs te bestuderen, moet dus ook op al deze vier niveaus verzoening brengen.

Ik citeer uit de Lausanne Theology Working Paper: ‘Het is belangrijk op te merken hoe dit ‘vrede makende’ werk van het kruis en de schlepping van een nieuwe mensheid niet slechts een bijproduct is van het evangelie, maar wezenlijk deel is van het evangelie. Paulus ziet het als resultaat van het kruis. Vrede is deel van het goede nieuws – zoals Jesaja 52:7 aankondigde. Jezus is onze vrede, hij brengt vrede en is vrede komen verkondigen’. (eigen vertaling)

Tijdens het congres werden deze gebieden van vervreemding op verschillende manieren aangepakt. We hoorden over de 27 miljoen slaven wereldwijd (meer dan ten tijde van Wilberforce) en over seksuele gebrokenheid. We zagen op het podium de uitwerking van verzoening tussen joodse en Palestijnse Israëli’s. We zagen de vervreemding van de natuur tijdens een discussie over de huidige milieucrisis en hoe mensen van elkaar en zichzelf vervreemden door de gevolgen van HIV/AIDS Allemaal zeer belangrijke thema’s, waar we mee aan de slag kunnen, moeten en waar velen van jullie al mee bezig zijn in gebed, sociaal engagement, en politieke betrokkenheid.

Wat bij mij bleef haken over dit thema was cultuur en etniciteit en de gebrokenheid en spanning die in onze context, zowel binnen als buiten de kerk hier rond bestaat. Etniciteit en cultuur zijn overal gevoelige onderwerpen, te meer omdat ze zo verweven zijn met onze identiteit, maar toch lijkt het me belangrijk om in het licht van Lausanne en dus van evangelisatie hier bij stil te staan.

Drie gebieden waar, in het licht van Lausanne III, nood voor verzoening in de Belgische en Vlaamse context duidelijk werd.

Ten eerste: historische verzoening. We hebben net 50 jaar onafhankelijkheid van Kongo gevierd. We hebben een koloniaal verleden, zoals veel Europese landen. We hebben dus deel uitgemaakt van een systeem dat culturele en etnische gebrokenheid heeft geëxporteerd en heeft bevorderd. De vraag rond overdraagbaarheid van schuld is een moeilijke, maar Jesaja 53:12 leert ons dat Jezus bereid was om bij de overtreders gerekend te worden. Zijn wij dit ook? En geldt dit enkel voor ons koloniaal verleden of ook voor vragen van racisme en migratie die ons land nu treffen?

De Lausanne Theology Working Paper en de Lausanne Covenant stellen het volgende:

‘We onderschatten het diepe lijden die dit soort migratie met zich meebrengt niet. En we belijden dat de houding van de kerk tegenover zulke immigratiegroepen niet altijd gekenmerkt werd door liefde en dat we gefaald hebben om te zien hoe God door zulke bewegingen werkt en zijn plannen erdoor verwezenlijkt. We moeten Bijbelse patronen aan het werk zien in hoe zulke migratiestromen zending vanuit de marge vertegenwoordigen, zending vanuit zwakte en een radicaal omgooien van de ideeën rond ‘kern’ en ‘periferie’ en we moeten de mogelijkheden die ze bieden voor het evangelie zien.’ (eigen vertaling)

‘De boodschap van het heil omvat tevens een boodschap van oordeel over iedere vorm van vervreemding, onderdrukking en discriminatie. We moeten niet schromen, kwaadaardigheid en onrecht aan de kaak te stellen, waar dit ook voorkomt. Wanneer mensen Christus aannemen, gaan zij door wedergeboorte deel uitmaken van zijn Koninkrijk en moeten niet alleen trachten de gerechtigheid daarvan in eigen leven gestalte te geven, maar die ook te midden van een onrechtvaardige wereld uit te breiden. De verlossing, waar we over spreken, moet ons in de totaliteit van onze persoonlijke en maatschappelijke verantwoordelijkheden veranderen.’

Ten tweede: In ons land worden de verschillen in geschiedenis, taal, cultuur, achtergrond, economie, van dag tot dag meer voelbaar. Het is nog niet tot fysiek geweld gekomen, maar de karikaturen worden met de dag groter en geschiedkundig zijn de grappen van de ene dag vaak de pijnlijke realiteit van de volgende. De huidige situatie is complex en velen begrijpen haar niet ten volle, maar ontslaat dit ons als Kerk in België om hier diep over na te denken? De brief aan de Efeziërs leerde de deelnemers aan Lausanne III, terwijl ze aan tafels van 6 zaten met mensen van over heel de wereld, dat we allen ver van God waren, zonder hoop. Dat Jezus muren slecht. Dat Hij vrede is, vrede brengt en vrede verkondigt. Waar staat de Kerk, welk antwoord geeft zij, welk voorbeeld is zij?

Wederom uit de Lausanne Theology Working Paper

‘De levende demonstratie door de kerk van het evangelie zal altijd ingaan tegen de cultuur. Het houdt het afwijzen van etnische scheidingen in en het afzweren van etnische superioriteit. Het roept op tot veeleisende gastvrijheid, wat oorspronkelijk ‘liefde voor de vreemde’ betekent, dit in tegenstelling tot xenofobie. Het roept ook op tot het uitbouwen van christelijke gemeenschap als een feesttafel waaraan iedereen welkom is. Een vechtende en verdeelde kerk heeft niet slechts geen boodschap voor een vechtende en verdeelde wereld het is een ontkenning van het evangelie zelf. Ze heeft geen goed nieuws te bieden, want ze laat geen goed nieuws zien.’

Ook in onze kerken is cultuur en etniciteit een vraag. We zijn blij voor de vele mannen en vrouwen Gods uit andere contexten die met hart  en ziel Jezus zijn komen verkondigen, die met evangelisch vuur mensen een persoonlijke relatie met Jezus hebben aangeboden. Toch moeten we toegeven dat dit niet altijd goed gecontextualiseerd was en is, dat er niet slechts een boodschap kwam, maar ook een cultuur en een achtergrond. Vaak was dit goed, vaak ook niet en heeft dit negatieve gevolgen voor onder andere discipelschap, aanbidding en evangelisatie. Maar ons land heeft ook mensen uitgestuurd die niet bewust en gevoelig zijn aan de context waar ze naar toe gaan en doet dit nog steeds.

Dit is een zeer beperkte en gebrekkige analyse van hoe cultuur en etniciteit ook hier een vraag is. Velen zijn gekwetst en velen hebben gekwetst. Mezelf incluis. Maar Antoine Rutayisire, die in drie vlagen van etnisch geweld zijn hele familie heeft zien uitmoorden, zegt dat hij binnen zijn bediening  heeft geleerd dat Jezus niet slechts onze zonde droeg zoals Jesaja 53 aantoont, maar hetzelfde stuk leert ons ook dat Hij ook onze pijn droeg en dit is goed nieuws voor iedereen.

Een afsluitende gedachte van Christine MacMillan, uit Canada. Zij werkt voor de ‘Salvation Army International Justice Committee en zei: ‘We zijn een nieuw geschapen volk door Christus… En in de schepping scheidt God het licht van het duister. Waar moeten wij staan als Kerk? In het duister of in het licht? Net op het punt waar het gescheiden wordt. Het licht rakende terwijl we het licht laten doorspoelen naar waar het duister is, zodat het duister licht mag worden.

Ik heb het voornamelijk gehad over cultuur en etniciteit, maar gebrokenheid in levens, kerken en de maatschappij gaat natuurlijk veel verder, Maar Jezus’ werk omvat het. Hij is vrede, Hij brengt vrede en Hij verkondigt vrede. Het is God die in Christus de wereld met zich verzoent. Maar het tekstgedeelte stopt daar niet. Het gaat verder met te stellen dat Hij ons nu ook de bediening van verzoening heeft gegeven!